Ulusal HİS Derneği

Doğa Rehberi

Hisle Doğada Öğreniyorum Rehberi · Sivri Dağ Doğa Yürüyüşü Kitapçığı

REHBER · 2026 · ANTALYA

Hisle Doğada Öğreniyorum Rehberi

Sivri Dağ doğa yürüyüşü için hazırladığımız kitapçık; Antalya'da Beydağları'nın uzantısındaki Hacısekililer ve Beyyurdu Mevkii'ni tanıtıyor. Yürüyüş kurallarından meyvelere, yaban hayatından bölgenin binlerce yıllık tarihine kadar sahada gördüklerimizi birlikte tanıyalım.

T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile iş birliği içinde yürütülen Hisle Doğada Öğreniyorum projesi kapsamında hazırlanmıştır.

Merak ettiğin konudan başla

Rehberin tüm konuları dört temada bir arada. Bir tema seç, ayrıntıları kendi hızında keşfet.

Bölgeyi ve rotayı tanı

Sivri Dağ etekleri, yürüyüş kuralları ve çevredeki doğa noktaları.

Sivri Dağ Eteklerinde

Beyyurdu mevkii, Sivri Dağ eteklerinde yer alan; makilikler, kızılçam ormanları, kayalık yamaçlar ve açık alanlarıyla zengin bir doğa gözlem sahasıdır. Kasım ayında meyveli türler, aromatik bitkiler, kuşlar ve jeolojik yapı birlikte incelenebilir.

Temsili harita: Antalya, Beydağları, Hacısekililer ve Beyyurdu Mevkii
Temsili harita: Antalya, Beydağları, Hacısekililer ve Beyyurdu Mevkii

Bitki örtüsü

  • Makilikler
  • Kızılçam toplulukları
  • Taşlık açık alan bitkileri

Kasımda öne çıkanlar

  • Meyveli türler
  • Tıbbi-aromatik bitkiler
  • Göçmen ve yerli kuşlar
  • Kayaç gözlemleri

Rakım ve arazi

  • Kayalık yamaçlar
  • Orman açıklıkları
  • Patika ve dere çevreleri

Yürüyüşte anlatılabilecekler

  • Manevi yolculuk
  • Yenilebilir türler
  • Doğaya saygı
  • Yerel tarih ve kültür

Bugün neler gözlemleyebiliriz?

KEŞİF GÖREVİ

Kasım keşif çantan

Üç gözlem penceresini aç; her birinde neleri kaydedebileceğine bak.

Meyveli türler

Bir meyvenin rengini ve biçimini gözlem notuna ekle.

Kuşlar

Bir kuşun nerede durduğunu ve nasıl hareket ettiğini uzaktan gözlemle.

Kayaçlar

Gördüğün bir kayacın rengini ve dokusunu not et.

Açıklamayı oku

Üç farklı gözlem alanını keşfettin. Kendi gözlemini defterde kaydedebilirsin.

Hiking/Trekking Kuralları

Doğada güvenle yürümek ve doğayı korumak için sekiz temel kural. Yürüyüşe çıkmadan önce birlikte okuyalım.

  1. Kendi güvenliğiniz ve doğanın korunması için belirlenen parkurda yürüyün.

  2. Bitkiler doğal yaşamın bir parçasıdır. Koparmak onların yaşam döngüsünü bozar.

  3. Bazı yabani meyveler zehirli olabilir. Tüketmeden önce mutlaka uzmana danışın.

  4. Doğayı temiz tutalım. Tüm atıklarınızı yanınızda geri götürün.

  5. Doğadaki canlıların yaşam alanına saygı gösterin. Yüksek sesle konuşmak ve ani hareketler onları strese sokar.

  6. Güvenli ve konforlu bir yürüyüş için doğru ekipman şarttır.

  7. Doğadan sadece fotoğraf alın, sadece ayak izi bırakın.

  8. Ateş yakmayın, yangın riskine karşı dikkatli olun.

Söz vermeden önce sekiz kuralın açıklamasını açıp oku.

KEŞİF GÖREVİ

Patikada bir karar

Grup yürürken ilgini çeken bir canlı gördün. Nasıl ilerlersin?

Açıklamayı oku

Grupla kalmak ve rehberin yönlendirmesine uymak, canlıya zarar vermeden gözlem yapmana yardımcı olur. Sekiz kuralı da keşfedip doğaya söz verebilirsin.

Sivri Dağ ve Çevresi

Sivri Dağ çevresindeki şelaleler, kanyonlar, gölet, tırmanış ve kamp alanları, bisiklet ve arazi rotaları ile sağlık ve spor tesisleri.

ŞELALE • KANYON • DOĞAL HAVUZ

  • Çitdibi Takım ŞelaleleriÇitdibi / Yarbaşçandır
  • Yarbaşçandır ve Çitdibi KanyonlarıVadi hattı
  • Çitdibi doğal kaya havuzlarıÇitdibi Kanyonu dere yatağı
  • Çandır Çayı dere kıyısıHacısekililer – Çandır Çayı hattı

GÖLET • TIRMANIŞ • KAMP

  • Doyran GöletiDoyran Mahallesi
  • Sivri Dağ / Sinema PerdesiGedeller kayalıkları
  • Bahçealtı kamp bölgesiGedeller – Sivri Dağ etekleri
  • Geyikbayırı tırmanış bölgesiGeyikbayırı Mahallesi

BİSİKLET • ATV • ATLI SAFARİ

  • Yeşilçam Bisiklet YoluSarısu–Gökdere–Gedeller–Hacısekililer–Akdamlar–Doyran
  • ATV / arazi sürüşüÇakırlar çevresi; Sivri Dağ onaylı hat teyitsiz
  • Kaşif Atlı SafariTesis adresi ve faal parkuru doğrulanamadı

SAĞLIK • SPOR • KONAKLAMA

  • Rosa Therapy AntalyaHacısekililer Köyü No:232, Konyaaltı / Antalya

SAHA NOTU

Konum, izinler ve erişim yerinde doğrulanmalı; riskli etkinliklerde uzman rehber kullanılmalıdır.

KEŞİF GÖREVİ

Haritadaki yeri bul

Rehberde Doyran Göleti hangi başlık altında yer alıyor?

Açıklamayı oku

Doyran Göleti, rehberin gölet, tırmanış ve kamp başlığı altında listelenir.

Doğayı tanı

Meyveler, tıbbi bitkiler, ağaçlar, yaban hayatı ve kayaçlar.

Meyveler

Beyyurdu mevkii ve çevresinde bazı meyve türleri doğada doğal olarak bulunurken, bazıları yerleşim yerleri, bahçeler ve kültürel peyzaj alanlarında görülür.

  1. Kapari Meyvesi

    Capparis spinosa

    Olgun meyveleri uzun ve kapsül biçimlidir.

  2. Böğürtlen Meyvesi

    Rubus spp.

    Dikenli çalılarda koyu renkli meyveler verir.

  3. Frenk İnciri

    Opuntia ficus-indica

    Dikenli gövdelerde turuncu-kırmızı meyveler taşır.

  4. Nar

    Punica granatum

    Bahçe ve kırsal alanlarda sonbaharda olgunlaşır.

  5. Portakal

    Citrus sinensis

    Yerleşim çevresinde kültür bitkisi olarak görülebilir.

  6. İncir

    Ficus carica

    Kurak yamaçlara uyumlu, tatlı meyveli bir türdür.

  7. Zeytin

    Olea europaea

    Akdeniz peyzajının simge ağaçlarından biridir.

  8. Ceviz

    Juglans regia

    Serin ve nemli noktalarda bahçe ağacı olarak görülür.

  9. Limon

    Citrus limon

    Bahçelerde ve ev çevrelerinde bulunabilir.

  10. Ayı Fındığı

    Corylus colurna

    Sert kabuklu meyvesiyle tanınan ağaç türüdür.

  11. Yaban Mersini

    Vaccinium spp.

    Bölgede görülmesi arazide doğrulanmalıdır.

  12. Sarı Alıç

    Crataegus azarolus

    Sarı meyveli, dikenli bir alıç türüdür.

Unutmayın

Yabani meyveleri uzman doğrulaması olmadan tüketmeyin. Bazı yabani meyveler zehirli olabilir.

KEŞİF GÖREVİ

İpucundan meyveyi bul

Dikenli çalılarda koyu renkli meyveler verir. Bu ipucu hangi kartla eşleşiyor?

Açıklamayı oku

Böğürtlen Meyvesi: Dikenli çalılarda koyu renkli meyveler verir.

Tıbbi Bitkiler

Sivri Dağ eteklerinde kasım ayında kokusu, yaprağı veya çiçeğiyle dikkat çeken bitkiler. Bitkileri koklayarak ve gözlemleyerek tanıyoruz; koparmıyor ve tüketmiyoruz.

  1. Kekik

    Thymbra spicata

    Aromatik kokulu yapraklarıyla tanınır.

  2. Adaçayı

    Salvia fruticosa

    Gri-yeşil yapraklı, yaygın bir Akdeniz türüdür.

  3. Defne

    Laurus nobilis

    Parlak yaprakları ve hoş kokusuyla bilinir.

  4. Biberiye

    Salvia rosmarinus

    İnce yapraklı ve keskin aromalıdır.

  5. Laden

    Cistus creticus

    Reçineli yapraklı, çiçekli bir maki çalısıdır.

  6. Dağ Çayı

    Sideritis spp.

    Açık ve kayalık alanlarda görülebilir.

  7. Kamış

    Phragmites australis

    Su kenarlarında ve nemli alanlarda yetişir.

  8. Zakkum

    Nerium oleander

    Güzel çiçeklidir ancak zehirlidir.

  9. Ökse Otu

    Viscum album

    Ağaç dalları üzerinde yarı parazit yaşar.

  10. Yapışkan Andız Otu

    Dittrichia viscosa

    Sarı çiçekli, yapışkan yapraklı aromatik bir Akdeniz bitkisidir.

Dikkat

  1. Zakkum zehirlidir.
  2. Bitkileri koparmayın.
  3. Koklayıp tanıtım yapın ama tüketim önermeyin.

KEŞİF GÖREVİ

Yaprak dedektifi

Gri-yeşil yapraklı, yaygın bir Akdeniz türüdür. Bu ipucu hangi kartla eşleşiyor?

Açıklamayı oku

Adaçayı: Gri-yeşil yapraklı, yaygın bir Akdeniz türüdür.

Ağaç Türleri

Kızılçam ormanlarından maki çalılarına, Sivri Dağ eteklerinde karşılaşabileceğimiz ağaç ve odunsu türler ve onları tanımanın ipuçları.

  1. Kızılçam

    Pinus brutia

    Bölgenin baskın orman ağacıdır.

  2. Ardıç

    Juniperus spp.

    Kayalık ve yüksek kesimlerde görülür.

  3. Kermes Meşesi

    Quercus coccifera

    Sert yapraklı, sık maki toplulukları oluşturur.

  4. Sandal Ağacı

    Arbutus andrachne

    Kızıl gövdesiyle kolay tanınır.

  5. Delice Zeytin

    Olea europaea var. sylvestris

    Yabani zeytin formudur.

  6. Ahlat

    Pyrus elaeagnifolia

    Yabani armut türü olarak bilinir.

  7. Keçiboynuzu

    Ceratonia siliqua

    Sıcak kesimlerde baklalı meyve verir.

  8. Defne Ağacı

    Laurus nobilis

    Her dem yeşil yapraklarıyla öne çıkar.

  9. Hayıt Ağacı

    Vitex agnus-castus

    Mor çiçekli, aromatik bir Akdeniz çalısıdır.

Nasıl Tanırız?

Ağaç ve odunsu türleri doğada bazı belirgin özelliklerine bakarak tanıyabiliriz.

Yaprak

Yaprak şekli, büyüklüğü ve kenar yapısına bakın.

Kabuk

Gövde kabuğunun rengi, yapısı ve dokusu ayırt edici olabilir.

Meyve / Kozalak

Meyve, tohum veya kozalak şekline dikkat edin.

Yetiştiği Ortam

Kayalık alanlar, orman açıklıkları ve rakım tür tayininde yol gösterir.

KEŞİF GÖREVİ

Gövdesinden tanı

Kızıl gövdesiyle kolay tanınır. Bu ipucu hangi kartla eşleşiyor?

Açıklamayı oku

Sandal Ağacı: Kızıl gövdesiyle kolay tanınır.

Sivri Dağ ve Çevresinde Yaban Hayatı

Sarp kayalıklardan çam ormanlarına, bölgede yaşayan yaban hayvanları. Canlıları güvenli mesafeden, sessizce gözlemliyoruz.

  1. Yaban Keçisi

    Capra aegagrus

    Sarp kayalıklarda yaşar. Çevik ve iyi tırmanıcıdır.

  2. Yaban Domuzu

    Sus scrofa

    Orman, maki ve tarım alanlarında görülür.

  3. Kızıl Tilki

    Vulpes vulpes

    Orman ve açık alanlarda yaşar. Gece de aktiftir.

  4. Çakal

    Canis aureus

    Sürü halinde dolaşabilir. Dağ ve ova eteklerinde görülür.

  5. Yaban Tavşanı

    Lepus europaeus

    Çalılıklar ve orman kenarlarında yaşar.

  6. Sincap

    Sciurus anomalus

    Çam ormanlarında sık görülür. Ağaçlarda yaşar.

  7. Kaya Kartalı

    Aquila chrysaetos

    Yüksek kayalıklarda yuva yapar. Geniş alanlarda avlanır.

  8. Yılan Türleri

    Vipera, Natrix vb.

    Bölgede engerek ve su yılanı gibi türler bulunur. Dikkatli ve mesafeli olunmalıdır.

  9. Anadolu Parsı

    Panthera pardus tulliana

    Çok nadir görülür. Beydağları'nda varlığı kayıtlarla bilinir. Doğada karşılaşma olasılığı çok düşüktür. Gözlemlenirse uzaktan izlenmeli, yaklaşılmamalıdır.

Bu bölgede başka hangi canlılar olabilir?

  • Memeliler
  • Kuşlar
  • Sürüngenler
  • Amfibiler
  • Böcekler

KEŞİF GÖREVİ

Bu yaşam alanı kimin?

Sarp kayalıklarda yaşar. Çevik ve iyi tırmanıcıdır. Bu ipucu hangi kartla eşleşiyor?

Açıklamayı oku

Yaban Keçisi: Sarp kayalıklarda yaşar. Çevik ve iyi tırmanıcıdır.

Kayaç ve Mineroloji

Beydağları'nın kayaçları, damarları ve toprağı. Gözlem yaparken renge, dokuya, tabakalanmaya ve çatlaklara bakıyoruz.

  1. Kireçtaşı (Kalker)

    Bölgede yaygın görülen açık renkli karbonatlı kayaçtır.

  2. Serpantinit

    Yeşilimsi tonlu, Beydağları'nın önemli kayaçlarından biridir.

  3. Dolomit

    Kireçtaşına benzer, magnezyum içeren bir kayaçtır.

  4. Kuvars Damarı

    Beyaz parlak damarlar halinde görülebilir.

  5. Karstik Yapı

    Çatlaklar, oyuklar ve çözünme şekilleri oluşturur.

  6. Terra Rossa Toprağı

    Kalker üzerinde gelişen kırmızımsı Akdeniz toprağıdır.

Gözlemde neye bakılır?

Renk • Doku • Tabakalanma • Çatlaklar

Unutmayın

Doğadan örnek toplamak yerine fotoğraf ve not almak tercih edilir.

Gözlemde neye bakılır?

KEŞİF GÖREVİ

Kayaç ipucunu çöz

Beyaz parlak damarlar halinde görülebilir. Bu ipucu hangi kartla eşleşiyor?

Açıklamayı oku

Kuvars Damarı: Beyaz parlak damarlar halinde görülebilir.

Tarih ve kültür

Doğayla iç içe kültürel izler ve bölgenin medeniyet tarihi.

Tarihî Yapı

Likya Yolu'ndan Yörük kültürüne, taş duvarlardan antik kentlere: Beydağları çevresinde doğa ile insanın birlikte bıraktığı izler.

  1. Likya Yolu

    Bölgenin önemli yürüyüş rotalarından biri tarih ve doğayı buluşturur.

  2. Yörük Kültürü

    Dağ ve yayla yaşamının izleri bölgede hissedilir.

  3. Taş Duvarlar ve Teraslar

    Kırsal üretim ve arazi kullanımının izleridir.

  4. Patikalar ve Geçişler

    Eski yürüyüş ve göç yolları doğayla uyum içinde şekillenmiştir.

  5. Yakın Çevrede Antik İzler

    Beydağları'nın geniş çevresi Olympos, Phaselis ve benzeri tarihî alanlarla ilişkilidir.

  6. Doğa ve Kültür Birlikteliği

    Bitkiler, hayvanlar ve insan izleri birlikte okunur.

Anlatım Önerisi

Rehberler ve öğretmenler için sahada anlatım sırası.

1.

Önce manzara, sonra bitki, sonra kayaç, en son kültürel izler anlatın.

2.

Çocuklara soru sorun, merak ettiklerini dinleyin.

3.

Dokunmadan gözlemleyin, iz bırakmayın.

4.

Doğaya saygı vurgusu yapın, gelecek nesiller için koruyalım.

KEŞİF GÖREVİ

Geçmişin izini eşleştir

Kırsal üretim ve arazi kullanımının izleridir. Bu ipucu hangi kartla eşleşiyor?

Açıklamayı oku

Taş Duvarlar ve Teraslar: Kırsal üretim ve arazi kullanımının izleridir.

Bölgenin Tarihsel Medeniyet Yaşamı

Beydağları çevresinde ilk insanlardan bugüne uzanan sekiz dönem. Her dönem, bölgenin doğasıyla birlikte şekillenen bir yaşam biçimi bıraktı.

  1. Avcı-Toplayıcı Dönem

    Avcı-Toplayıcı Dönem

    İlk insanlar bu bölgede mağara ve kaya sığınaklarında yaşamış, mevsimlere göre hareket ederek avcılık ve toplayıcılıkla geçimlerini sağlamıştır.

  2. Luvi Dönemi

    Luvi Dönemi

    Bölgede yaşayan Luvi halkı, doğayla uyumlu bir yaşam sürmüş, tarım yapmış ve kaya anıtları, kabartmalar gibi önemli izler bırakmıştır.

  3. Pisidya Dönemi

    Pisidya Dönemi

    Pisidya halkı dağlık alanlarda yaşamış, surlarla çevrili kentler kurmuş, tarım ve hayvancılıkla uğraşmış, bölgenin savunmasında önemli bir rol üstlenmiştir.

  4. Likya Dönemi

    Likya Dönemi

    Likya halkı deniz ve dağ arasında özgün bir kültür geliştirmiş, kaya mezarları, teras tarımı, liman kentleri ve ticaret yolları ile bölgeye zengin bir miras bırakmıştır.

  5. Roma Dönemi

    Roma Dönemi

    Romalılar döneminde yollar, köprüler, su yapıları, hamamlar ve yerleşimler inşa edilmiş, bölge tarım, ticaret ve kültürel açıdan önemli bir merkez haline gelmiştir.

  6. Bizans Dönemi

    Bizans Dönemi

    Bizans döneminde bölge kırsal yaşamın sürekliliğini korumuş, küçük yerleşimler, kiliseler, manastırlar, su yapıları ve savunma yapılarıyla kültürel yaşam devam etmiştir.

  7. Selçuklu ve Osmanlı Dönemi

    Selçuklu ve Osmanlı Dönemi

    Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde bölge; yaylacılık, hayvancılık, tarım ve ticaretle yaşamını sürdürmüş, hanlar, köy yerleşimleri, camiler ve geleneksel kültür zenginleşerek devam etmiştir.

  8. Cumhuriyet Dönemi

    Cumhuriyet Dönemi

    Cumhuriyet döneminde bölge köy yaşamı, ormancılık, tarım, doğa yürüyüşleri ve doğa koruma çalışmalarıyla yoluna devam etmiş; doğal ve kültürel miras korunarak günümüze taşınmıştır.

KEŞİF GÖREVİ

Zamanın izini sırala

Bu üç dönemi en eskiden en yeniye doğru seç.

  1. Roma
  2. Bizans
  3. Selçuklu ve Osmanlı

Açıklamayı oku

Rehberin zaman çizelgesinde bu sıra Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı olarak ilerler.

Farkındalık ve saha çalışması

Yaşa göre manevi yolculuk önerileri ve saha gözlem defteri.

Doğada Manevi Yolculuk

Yürüyüş boyunca her yaş grubu için ayrı bir farkındalık önerisi ve herkesin yapabileceği bir dakikalık manevi durak.

İLKÖĞRETİMMerak ve şefkat

Bir ağacı, taşı veya kuşu dikkatle gözlemle.

Her canlının yaşam alanına saygı duymayı öğren.

Düşün: Bugün doğaya nasıl bir iyilik yapabilirim?

LİSEFarkındalık ve sorumluluk

Sessizlikte çevrenin seslerini ve kendi duygularını fark et.

Grubunla dayanış; geride iz bırakmadan yürümeyi seç.

Düşün: Özgürlük ve sorumluluk nasıl birlikte yaşar?

ÜNİVERSİTETefekkür ve anlam

Doğanın dengesiyle insanın seçimleri arasındaki bağı düşün.

Günlük telaştan uzaklaşıp değerlerini ve hedeflerini sorgula.

Düşün: Bu yürüyüş yaşamıma hangi yeni bakışı kattı?

MANEVİ TERAPİDoğayla içsel dinginlik

Burada manevi terapi; doğada sakinleşme, şükür, umut, aidiyet ve anlam üzerine düşünmeye ayrılan destekleyici bir farkındalık zamanıdır. Tıbbi veya psikolojik tedavinin yerine geçmez; katılım gönüllüdür.

1 DAKİKALIK MANEVİ DURAK

  • Dur, çevrene bak, üç sakin nefes al.
  • Şükrettiğin bir şeyi düşün; doğayı korumak için bir söz ver.

KEŞİF GÖREVİ

Bir ses, bir his

İstersen nefes molasından sonra fark ettiğin bir sesi veya hissettiğin bir duyguyu tek cümleyle kaydet.

Notun yalnızca bu tarayıcıda saklanır.

Açıklamayı oku

Kendine ayırdığın bu anı kaydettin. Notun bu tarayıcıda kalır.

Saha Gözlem Defteri

Yürüyüşte gördüklerini bu deftere yaz. Sayfayı yazdırıp yanına alabilir veya alanları burada doldurup yazdırabilirsin. Yazdıkların bu cihazdan dışarı gönderilmez.

Notların yalnızca bu tarayıcıda saklanır; hiçbir yere gönderilmez.

Defterin tamamını aç ve yazdır

KÜÇÜK BİR KEŞİF MOLASI

Doğa Dedektifi

Rehberdeki çizimleri tanıyor musun? Beş soruda doğayı keşfet.